Procesverloop

Further elements of dependency, involving more than the normal emotional ties <?linebreak?> 5. Aan de orde is allereerst de vraag of tussen eiseres en referent sprake is van een meer dan gebruikelijke afhankelijkheidsrelatie (‘further elements of dependency, involving more than normal emotional ties’). Volgens het EHRM kan alleen in dat geval worden gesproken van beschermenswaardig familieleven tussen ouders en meerderjarig kinderen. 5.1. Uit vaste rechtspraak van het EHRM volgt dat de vraag of sprake is van een meer dan gebruikelijke afhankelijkheidsrelatie, waarbij sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid, een vraag is van feitelijke aard en dat de beantwoording daarvan afhankelijk is van het daadwerkelijk bestaan van hechte persoonlijke banden. Daarbij moet sprake zijn van ‘bijkomende elementen van afhankelijkheid die de gebruikelijke emotionele banden overstijgen’

. Uit de rechtspraak van het EHRM blijkt niet dat het moet gaan om een afhankelijkheid die het gebruikelijke overstijgt, maar dat het draait om de vraag of de emotionele banden de gangbare banden overstijgen. De rechtbank verwijst hierbij naar de rechtspraak van het EHRM en noemt als voorbeeld het arrest in de zaak K. tegen Zweden.

5.2. De vraag of sprake is van emotionele banden die sterker zijn dan gebruikelijk, kan worden beantwoord met behulp van de ‘elements of dependency’. Dat blijkt ook uit het arrest Van de Vin e.a. tegen Nederland en is bevestigd in het arrest Esen tegen Nederland. Het EHRM heeft in verschillende arresten factoren aangewezen die relevant kunnen zijn bij de vraag of sprake is van deze meer dan gebruikelijke afhankelijkheid. Van belang is of de familieleden hebben samengewoond, de mate van financiële afhankelijkheid, de mate van emotionele afhankelijkheid, de medische omstandigheden, de banden met het land van herkomst en of de gezinsleden in het land van herkomst behoorden tot hetzelfde gezin. 5.3. Het begrip ‘familie- of gezinsleven in de zin van artikel 8 van het EVRM’ is dus dynamisch en moet worden beoordeeld aan de hand van alle feiten en omstandigheden. Dit sluit aan bij de benadering van het EHRM dat de vaststelling van familie- of gezinsleven een feitelijke kwestie is die afhangt van het bestaan van hechte persoonlijke banden.Dit betekent dat de minister in het besluit moet beoordelen of er familie- of gezinsleven in de zin van artikel 8 van het EVRM is naar de feiten en omstandigheden die zich voordoen ten tijde van het nemen van het besluit.De minister mag bij die beoordeling ook feiten en omstandigheden betrekken die zich vóór dit peilmoment hebben voorgedaan. Dat er in het verleden een bepaalde periode geen of minder elementen van afhankelijkheid zijn geweest, kan weliswaar meewegen maar dit mag niet zonder meer doorslaggevend zijn in de beoordeling van emotionele banden die het gangbare overstijgen. De minister moet op het moment van het nemen van een besluit alle feiten en omstandigheden bij zijn beoordeling betrekken die relevant zijn voor de beoordeling van familie- of gezinsleven in de zin van artikel 8 van het EVRM. Dit betekent dat de minister ook elementen van afhankelijkheid zal moeten betrekken die nadien zijn ontstaan. 5.4. De vraag of sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid die de gebruikelijke emotionele banden overstijgen, toetst de rechtbank – anders dan de Afdeling – vol. De rechtbank verwijst daarvoor onder meer naar de uitspraken van deze rechtbank en zittingsplaats van 22 april 2025, 23 juli 2025, waarin dit oordeel uitvoerig is gemotiveerd. Deze argumenten zijn niet aan bod gekomen in voornoemde uitspraken van de Afdeling. Relevante elementen in de beoordeling van de vraag of sprake is bijkomende elementen van afhankelijkheid die de gebruikelijke emotionele banden overstijgen 6. Vol toetsend is de rechtbank van oordeel dat de minister ten onrechte tot de conclusie is gekomen dat tussen eiseres en referent geen sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid die de gebruikelijke emotionele banden overstijgen. De rechtbank motiveert dit oordeel hierna per relevant element en daarna in samenhang met elkaar bezien. Samenwoning 6.1. Niet in geschil is dat eiseres vanaf de geboorte van referent tot zijn vertrek naar Nederland in 2020 (referent was toen 37 jaar) met hem heeft samengewoond. Alleen in de studententijd in Damascus, toen referent op kamers woonde en in de eerste vijf maanden van zijn verblijf in Irak woonden eiseres en referent niet samen. Ook toen referent een eigen gezin stichtte en nadien in 2012 uit Syrië naar Irak vluchtte, en zelfs toen hij met zijn gezin in een Vluchtelingenkamp in [plaats 1] verbleef, verbleef eiseres met hen. De kinderen van referent zijn met eiseres in het gezin opgegroeid. Deze zeer lange periode van samenwoning, ook in de verre volwassen jaren van referent is naar het oordeel van de rechtbank een relevant element van grote betekenis voor de beoordeling of sprake is van emotionele banden tussen eiseres en referent die het gangbare overstijgen. Dit heeft de minister in het bestreden besluit onvoldoende onderkend en betrokken. Dat deze samenwoning ten tijde van het bestreden besluit was onderbroken is onvrijwillig en als gevolg van de vlucht van referent en de lange duur van deze mvv-procedure door toedoen van de minister. Dat het cultureel gebruikelijk is dat de oudste zoon zijn achterblijvende ouder in huis neemt, heeft de minister ten onrechte als argument gebruikt om te stellen dat er daarom geen sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid. De minister dient een beoordeling te maken van alle feiten en omstandigheden van het geval die relevant zijn voor een standpunt over de vraag of tussen een vreemdeling en een referent ten opzichte van elkaar sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid. Dit vereist een individuele beoordeling van hun banden, gelet op de omstandigheden van het geval. Bijkomende elementen van afhankelijkheid zijn vaak het resultaat van een combinatie aan omstandigheden. Daarbij is overigens niet uitgesloten dat ook cultureel bepaalde omstandigheden in een land van herkomst of Nederland informatie kunnen geven over de band tussen een vreemdeling en een referent. Bij de vaststelling van familie- en gezinsleven tussen meerderjarigen gaat het niet over de status van een gezinslid in een culturele context, maar de feiten waaruit bijkomende elementen van afhankelijkheid kunnen volgen. Zo’n status is voor de beoordeling van bijkomende elementen van afhankelijkheid dus alleen relevant, voor zover betrokkenen toelichten wat die status betekent voor de feitelijke invulling die zij geven aan hun onderlinge band. De minister heeft dit in het bestreden besluit niet kenbaar onderkend en de feitelijke invulling die eiseres en referent aan hun onderlinge band geven onvoldoende betrokken. Financiële afhankelijkheid 6.2. Niet in geschil is en door de minister is ook aangenomen dat eiseres tot 2020 met referent samenwoonde en ook deel uitmaakte van zijn gezin. De minister heeft niet deugdelijk gemotiveerd waarom hij zich op het standpunt heeft gesteld dat referent niet aannemelijk heeft gemaakt dat hij en zijn echtgenote eiseres in die periode financieel onderhielden. De rechtbank ziet geen aanleiding om te twijfelen aan de verklaring van referent en zijn echtgenote dat zij in die periode voor kosten en inwoning van eiseres zorgden. Wel heeft de minister terecht betrokken dat referent aan eiseres ten tijde van het bestreden besluit geen financiële steun gaf. Dat eiseres geen bron van inkomsten heeft en nog steeds financieel afhankelijk is van derden is echter een gegeven. Emotionele afhankelijkheid en wederzijdse zorg 6.3. Dat eiseres en referent een sterke band hebben neemt de minister aan. Anders dan de minister neemt de rechtbank eveneens aan dat tussen eiseres en referent een emotionele afhankelijkheid bestaat. Dit is gegeven door het overlijden van de vader van referent, de lange duur van samenwoning in Syrië, en nadien in Irak waar het gezin samen naartoe was gevlucht vanwege de oorlog. Dit blijkt ook uit het feit dat eiseres steeds onderdeel is blijven uitmaken van het gezin van referent, ook na gezinsstichting van referent. Eiseres zorgde voor de kleinkinderen als referent en zijn echtgenote aan het werk waren en referent en zijn echtgenote voor de kost en inwoning van eiseres. Ook na het vertrek van referent is eiseres (emotioneel) verbonden gebleven aan referent en zijn gezin. Eiseres en referent hebben dagelijks contact en delen veel met elkaar. Referent heeft verklaard dat als hij met (relatie)problemen loopt, hij eiseres om advies vraagt. Andersom bekommert referent zich dagelijks om eiseres en dat zij tijdig haar medicijnen inneemt. Dat de emotionele banden tussen eiser en referent het gebruikelijke niet overstijgen, zoals de minister in het bestreden besluit stelt, volgt de rechtbank dus niet. Gezondheid van eiseres 6.4. Eiseres heeft in bezwaar drie kopieën van medische verklaringen overgelegd. In de verklaring van de specialist neurochirurgie en microchirurgie van 15 juni 2022 staat: De patiënte lijdt aan arteriële hypertensie, diabetes en ze heeft last van rechter lumbale radiculaire pijn die onder behandeling is. Dit komt overeen met een hernia van de lumbale pulpale kern. Ze kan niet werken of lang staan en heeft hulp nodig. In de verklaring van de internist en cardioloog van 15 juni 2022 staat dat eiseres diabetes heeft met vasculaire en neurologische complicaties: sensorische neuropathie. Ze heeft ook last van arteriële hypertensie met voorbijgaande cerebrale ischemie. Verder heeft ze een ischemische hartziekte en instabiele angina. In de verklaring van de specialist inwendige en neurologische ziekten van 29 mei 2022 staat dat eiseres al ongeveer drie jaar aan dementie lijdt en dat zij tot heden onder behandeling is geweest met medicijn Donezil 5 milligram. Ze heeft constante begeleiding nodig om de behandeling op te volgen en zelfbeschadiging te voorkomen. 6.4.1. Dat aan deze verklaringen een beperkte waarde toekomt omdat het kopieën zijn, zoals de minister in het bestreden besluit stelt, volgt de rechtbank niet. Deze verklaringen zijn afkomstig van behandelaars en de inhoud ervan is daarmee verifieerbaar. Dat deze stukken uit 2022 dateren is niet aan eiseres te wijten, maar aan de duur van de procedure, zoals ook tijdens de hoorzitting is onderkend. Dat uit deze stukken niet blijkt dat eiseres afhankelijk is van zorg of hulp, zoals de minister in het bestreden besluit stelt, volgt de rechtbank niet. Uit met name de verklaring van de specialist inwendige en neurologische ziekten van 29 mei 2022 blijkt dat eiseres constante begeleiding nodig heeft. Uit de rechtspraak van het EHRM blijkt dat de lat van de zorgbehoefte ‘in need of constant care’ is. In geval van eiseres is daaraan voldaan. 6.4.2. Referent en zijn echtgenote hebben in het verleden altijd voor eiseres gezorgd. Zij hebben ook verklaard dat de situatie van eiseres is verergerd. Tijdens de hoorzitting heeft referent verklaard dat er drie recente medische rapporten over de psychische klachten, de dementie en hoge bloeddruk van eiseres vanuit [plaats 2] naar [plaats 1] en vanuit daar naar Nederland zijn gestuurd via DHL, maar dat de post kwijt is geraakt. Dat eiseres haar verslechterde gezondheidssituatie niet heeft kunnen onderbouwen, is overmacht. Ter zitting heeft referent toegelicht dat eiseres onlangs een niersteen heeft gehad. Haar bloeddruk is van 135 naar 180 gegaan. Eiseres slikt medicijnen voor diabetes en hoge bloeddruk. De nieuwe buurman is een apotheker. Hij houdt het in de gaten dat ze haar medicijnen inneemt. Dit is echter een tijdelijke maatregel. Onduidelijk is hoelang hij dit kan blijven doen. 6.4.3. Al het voorgaande tekent naar het oordeel van de rechtbank de intensiteit van de zorgbehoefte van eiseres. De minister heeft dit element onvoldoende gemotiveerd betrokken. Anders dan de minister in het bestreden besluit ervan uitgaat, is voor het aannemen van bijkomende elementen van afhankelijkheid niet vereist dat eiseres exclusief afhankelijk is van referent en zonder referent niet zelfstandig kan functioneren. 6.4.4. Het standpunt van de minister dat de zorg voor eiseres ook geleverd kan worden door andere familieleden dan wel derden, volgt de rechtbank niet zonder meer. Eiseres heeft aannemelijk gemaakt dat het geen reële mogelijkheid is dat de zorg voor eiseres verdeeld wordt tussen de vier zussen. Drie zussen verblijven in Europa en de enige zus die in Syrië verblijft mag van haar echtgenoot niet voor eiseres zorgen. Verder zijn er geen andere familieleden die de zorg kunnen dragen. Dat de buurman nu een oog op eiseres houdt is een tijdelijke oplossing. Ook heeft eiseres gewezen op het feit dat het in Syrië onveilig is wegens oorlog en zij onvoldoende toegang heeft tot medische voorzieningen. Ook deze feiten en omstandigheden had de minister dienen te betrekken bij de beoordeling van de bijkomende elementen van afhankelijkheid. Banden met het land van herkomst 6.5. De rechtbank is van oordeel dat de banden van eiseres met Syrië, gelet op haar hoge leeftijd, het overlijden van haar man, het vertrek van vijf van haar zes kinderen en kleinkinderen, haar medische toestand en het gebrek aan een (sociaal)netwerk, zijn afgenomen. Alle feiten en omstandigheden in onderlinge samenhang bezien 6.6. Alle feiten en omstandigheden in onderlinge samenhang bezien en wegend, leiden naar het oordeel van de rechtbank tot de conclusie dat sprake is bijkomende elementen van afhankelijkheid die de gebruikelijke emotionele banden overstijgen en dat tussen referent en eiseres sprake is van familieleven in de zin van artikel 8 van het EVRM. De beroepsgrond slaagt. Belangenafweging 7. In het bestreden besluit is na de conclusie dat geen sprake is van familieleven een belangenafweging gemaakt. In het verweerschrift heeft de minister zich op het standpunt gesteld dat gelet op de nieuwe lijn in de rechtspraak, een belangenafweging niet langer nodig is als er geen sprake is van familieleven in de zin van artikel 8 van het EVRM. Omdat het standpunt van de minister dat er geen familieleven is tussen eiseres en referent de volle toets niet kan doorstaan en de minister een nieuw besluit zal moeten nemen met inachtneming van deze uitspraak, zal er ook een (nieuwe) belangenafweging moeten worden gemaakt. Bij die nieuwe belangenafweging dient de minister in het voordeel van eiseres te betrekken dat er tussen eiseres en referent familieleven is in de zin van artikel 8 van het EVRM. Belangen van de kleinkinderen in het bijzonder 7.1. In de nieuwe belangenafweging dient de minister in het bijzonder te betrekken dat tussen eiseres en de kleinkinderen sprake is van hechte banden en dat zij er een groot belang bij hebben dat het familieleven met eiseres wordt hersteld. 7.2. De minister heeft in het bestreden besluit weliswaar aangenomen dat er hechte persoonlijke banden bestaan tussen eiseres en haar kleinkinderen, maar heeft in de belangenafweging betrokken dat de kinderen sinds 11 juni 2022 in Nederland gescheiden van eiseres leven en dat niet gebleken is dat dit de ontwikkeling van de kleinkinderen of hun functioneren negatief heeft beïnvloed. De minister gaat ervan uit dat het contact op afstand kan worden voortgezet of door bezoek aan eiseres. In het verweerschrift heeft de minister onder verwijzing naar de uitspraak van de Afdeling van 27 maart 2024 het standpunt ingenomen dat de relatie tussen grootouders en kleinkinderen in het algemeen minder vergaande bescherming geniet dan die tussen ouders en minderjarige kinderen. 7.3. Eiseres voert terecht aan dat de minister de uitspraak van de Afdeling van 27 maart 2024 en de daarin verwerkte rechtspraak van het EHRM onjuist leest. Anders dan in die uitspraak van de Afdeling is in de zaak van eiseres wel familieleven tussen eiseres en de kleinkinderen aangenomen. Dan dient de minister een fair balance te maken van alle relevante feiten en omstandigheden van de familie. Eiseres heeft in dat kader ook terecht aangevoerd dat het bestreden besluit onzorgvuldig is voorbereid, doordat de belangen van de kleinkinderen van eiseres niet kenbaar in kaart zijn gebracht. Uit artikel 3 van het IVRK volgt de verplichting voor de minister dat hij zich bij een besluit waar kinderen betrokken zijn actief rekenschap geeft van hun concrete belangen. De minister kon er, zonder ernaar te vragen en actief te onderzoeken, niet van uit gaan dat gescheiden zijn van eiseres de ontwikkeling van de kleinkinderen of hun functioneren niet negatief beïnvloedt. De minister had de kleinkinderen of referent en echtgenote moeten horen over wat voor weerslag het op de kleinkinderen heeft om zonder eiseres te leven. 7.4. Ter zitting heeft referent hierover uitvoerig verklaard. Hij heeft verklaard dat [naam 2] in de pubertijd zit en door de lange duur van de procedure wantrouwig is geworden naar de IND. Daarom heeft hij afgezien van de gelegenheid om op een kindzitting door de rechtbank te worden gehoord. Referent en zijn echtgenote wilden hem niet onder druk zetten. Hij vraagt wel steeds wanneer oma komt. Volgens hem maakt zij lekkerder eten dan zijn moeder. Hij mist haar en alles wat ze samendeden. Achterlating van eiseres was voor [naam 3] heel moeilijk. Ze is veel afgevallen en wordt nu anderhalf jaar medisch onderzocht. Ze heeft een schilklierziekte ontwikkeld die gelinkt wordt aan stress. Om haar niet extra te belasten is van de gelegenheid te worden gehoord op een kindzitting afgezien. Referent maakt zich wel zorgen over haar gezondheid. Ze heeft een groeiachterstand ten opzichte van haar leeftijdgenoten. Referent verwacht dat hereniging met eiseres haar gezondheid en gemoedstoestand ten goede zal komen. [naam 3] en [naam 2] hebben hun hele leven met eiseres samengeleefd en missen haar ontzettend. De minister dient deze verklaringen alsnog te betrekken. Andere nog te betrekken feiten en omstandigheden 7.5. Bij de beoordeling van het economische belang dient de minister te betrekken dat referent en echtgenote bezig zijn met het afronden van de Nederlandse taalopleiding en dat zij stellen dat zij gelet op de genoten universitaire opleiding kans maken op een baan en eigen inkomsten, dat eiseres zal worden opgenomen in het huis van referent en onder zijn zorg zal vallen. Ook dient de minister te betrekken dat er sprake is van objectieve belemmeringen om het familieleven elders uit te oefenen, de slechte leefomstandigheden in Syrië, de hoge leeftijd van eiseres, haar medische situatie en het gebrek aan een vangnet in Syrië.