“Bewijsoverweging ten aanzien van de oplichting van CS Factoring (feit 7)

“Bewijsoverweging ten aanzien van de oplichting van CS Factoring (feit 7) […] Het hof stelt op grond van de bewijsmiddelen het volgende vast: i) In de ten laste gelegde periode van de oplichting van CS Factoring was [medeverdachte 2] de enig aandeelhouder en de bestuurder van [bedrijf 8]. ii) [medeverdachte 1] heeft, met een informatievraag, het eerste contact met CS Factoring gelegd. Naar aanleiding hiervan heeft vervolgens op 14 oktober 2016 een overleg plaats gehad tussen [medeverdachte 1], [medeverdachte 2] en een vertegenwoordiger van CS Factoring over het afsluiten van een factoringsovereenkomst. Nog dezelfde dag is deze overeenkomst gesloten tussen [bedrijf 8] en CS Factoring. [medeverdachte 2] heeft de overeenkomst namens [bedrijf 8] ondertekend. iii) In de periode van 21 oktober tot en met 16 november 2016 heeft [bedrijf 8] aan CS Factoring facturen op naam van de bedrijven [bedrijf 9] B.V. (hierna: [bedrijf 9]) en [bedrijf 10] B.V. (hierna: [bedrijf 10]) verkocht. Bij het aanleveren van de facturen werd gebruik gemaakt van websites, e-mailadressen en een telefoonnummer (van de contactpersoon van [bedrijf 10]) waarmee de indruk werd gewekt dat de facturen daadwerkelijk voor deze bedrijven bestemd waren en deze bedrijven ook akkoord waren met deze facturen, bijvoorbeeld doordat bij navraag door CS Factoring via deze e-mailadressen een bevestiging werd gegeven. iv) De door [bedrijf 8] verkochte facturen waren evenwel nepfacturen: [bedrijf 8] heeft aan [bedrijf 9] en [bedrijf 10] nooit goederen geleverd en heeft dus ook nooit facturen aan deze bedrijven gestuurd. v) CS Factoring heeft voor de koop van de nepfacturen een bedrag van in totaal ongeveer € 121.192,00 uitgekeerd aan [bedrijf 8]. Aan de hand van de in het dossier opgenomen bewijsmiddelen en de verklaring van [verdachte] ter terechtzitting in eerste aanleg kan worden vastgesteld dat hij zijn kennis over factoring heeft overgedragen aan de [medeverdachte 2]. Hij is vervolgens betrokken gebleven bij het opzetten van de oplichtingsconstructie, door de bij de oplichting gebruikte websites te controleren en de informatie voor op de websites aan te leveren. Uit de appconversaties die op zijn telefoon zijn aangetroffen blijkt ook zijn verdere, actieve betrokkenheid; zo gaf hij een domeinnaam, e-mailadressen en bijbehorende wachtwoorden door aan medeverdachten. Bij de vaststelling van de rol van [verdachte] komt verder betekenis toe aan het feit dat hij bij zijn aanhouding op 25 oktober 2016 in zijn auto twee computertassen had, waarin documenten zaten die kunnen worden gerelateerd aan de oplichting van CS Factoring. In de tas zaten onder meer een aanvraagformulier factoring, een CS Factoring Overeenkomst en een KvK-uittreksel van het bedrijf [bedrijf 8]. Dat die documenten van [medeverdachte 1] zouden zijn en dat [verdachte] niet bekend zou zijn met die documenten, zoals hij ter terechtzitting in eerste aanleg heeft verklaard, acht het hof niet geloofwaardig, gelet op de plek waar de documenten zijn aangetroffen en bezien in het licht van de hiervoor genoemde omstandigheid waaruit de betrokkenheid van [verdachte] bij de oplichting blijkt. Ook is van belang dat op het voorblad van het aanvraagformulier factoring CS staat geschreven “voorbeeld factuur [verdachte]", hetgeen logischerwijs verwijst naar de voornaam van [verdachte] en hem dus hiermee in verband brengt. Aldus heeft [verdachte] handelingen verricht die van wezenlijk belang zijn geweest voor zowel het opzetten als het uitvoeren van de oplichting van CS Factoring en die van zodanig gewicht zijn geweest dat zij de kwalificatie medeplegen rechtvaardigen. Dat [verdachte] vanaf 25 oktober 2016 gedetineerd is geweest en dat na die datum anderen de noodzakelijke oplichtingshandelingen hebben moeten verrichten, staat - gelet op het gewicht van zijn aandeel in de samenwerking tot aan het moment van zijn detentie - aan zijn rol als medepleger niet in de weg. [verdachte] heeft nauw en bewust samengewerkt met de medeverdachten [medeverdachte 1], [medeverdachte 2] en [medeverdachte 5]. Zoals ook in de arresten tegen deze medeverdachten is vastgesteld, heeft de rol van [medeverdachte 1] in de kern erin bestaan dat hij het eerste contact met CS Factoring heeft gelegd en vervolgens, samen met [medeverdachte 2], verder overleg met CS Factoring heeft gevoerd, op basis waarvan het bedrijf bereid bleek met [bedrijf 8] zaken te doen. Ook bij de verdere oplichtingshandelingen is [medeverdachte 1] betrokken geweest, getuige zijn actieve en inhoudelijke bijdrages in de verschillende appconversaties die in de bewijsmiddelenbijlage zijn weergegeven. [medeverdachte 2] was degene die samen met [medeverdachte 1] de besprekingen met CS Factoring over de mogelijkheid van factoring heeft gevoerd en die vervolgens namens [bedrijf 8] de factoringsovereenkomst heeft getekend. Voor [medeverdachte 5] geldt ten slotte dat ook hij een van de deelnemers was aan de groepsapp die werd gebruikt om te overleggen over het op poten zetten van de oplichting van CS Factoring. Verder was [medeverdachte 5] degene die valse documenten aanleverde die voor de oplichting werden gebruikt.” 26. Voor zover voor de beoordeling van dit middel van belang, is namens de verdachte ter terechtzitting in hoger beroep op 13 juni 2022 – blijkens de aan het proces-verbaal ter terechtzitting gehechte pleitnotities – het volgende naar voren gebracht (met weglating van voetnoten):

“Feit 7 – oplichting 13. Dan het laatste feit (Feit 7), de oplichting van het bedrijf CS Factoring B.V. Net als ten aanzien van feit 1 en feit 2 zal de verdediging uw hof verzoeken om client hiervan vrij te spreken. 14. De verdediging betwist niet dat cliënt op enig moment betrokken is geweest bij de oplichting van CS Factoring. Wel wordt betwist dat de rol van cliënt met de rol van medepleger in verband kan worden gebracht. In ieder geval staat vast dat cliënt het geheel aan de tenlastegelegde oplichtingshandelingen - de daadwerkelijke middelen waarmee CS Factoring is bewogen tot afgifte van geldbedragen - niet heeft verricht. Cliënt heeft geen contact gezocht met CS Factoring namens [bedrijf 8] B.V. (gedachtestreepje 1), geen overeenkomst gesloten met CS Factoring en geen facturen aan CS Factoring verkocht. 15. De (beperkte) rol die cliënt heeft gehad, zit in de voorbereiding. Hij is aanwezig geweest bij een bespreking en heeft daarbij zijn kennis over factoring aan [medeverdachte 2] doorgegeven, hij heeft [betrokkene 5] geholpen met de website door deze te controleren en was daartoe deelnemer van een appgroep die ter terechtzitting van uw hof is besproken. Hoewel de verdediging niet direct uit de berichten die in deze appgroep zijn verstuurd kan afleiden dat cliënt bepaalde e-mailadressen en domeinnamen heeft aangemaakt , kan wel uit de berichten worden opgemaakt dat cliënt dergelijke informatie doorgaf (zoals door de advocaat-generaal wordt benoemd). De stelling van de advocaat-generaal dat cliënt zou hebben gereageerd op een e-mail uit naam van het bij de oplichting gebruikt bedrijf [bedrijf 9], kan echter niet worden afgeleid uit de berichten waarnaar in het requisitoir wordt verwezen. Weliswaar wordt door [betrokkene 3] (de andere deelnemer aan het gesprek) de vraag gesteld of cliënt al op ‘de mail’ heeft gereageerd, maar niet blijkt welke mail daarmee wordt bedoeld, op welk e-mailadres deze mail is binnengekomen en dus ook niet of dit het e-mailadres van [bedrijf 9] is. Ook blijkt niet of specifiek deze vraag van [betrokkene 3] daadwerkelijk bevestigend wordt beantwoord. 16. De betrokkenheid van cliënt bij de oplichting van CS Factoring is derhalve volledig terug te voeren op de voorbereiding daarvan. Sterker nog, de periode waarin de tenlastegelegde oplichtingshandelingen worden uitgevoerd door de andere verdachten , zit cliënt in voorlopige hechtenis. De tenlastegelegde periode onder feit 7 overlapt dan ook voor het grootste gedeelte met de periode waarin cliënt in voorarrest zat (14 oktober t/m 24 november 2016 resp. 25 oktober t/m 20 december 2016). 17. Uit de u wel bekende vaste jurisprudentie van de Hoge Raad aangaande het leerstuk medeplegen volgt dat het medeplegen van een delict in de regel wordt geleverd tijdens het begaan van het strafbare feit in de vorm van een gezamenlijke uitvoering van dat feit. Wanneer enige rol in de uitvoering van het delict ontbreekt zal dit - om de lat van het medeplegen te kunnen halen - moeten worden gecompenseerd, bijvoorbeeld door een grotere rol in de voorbereiding. In de bewijsvoering zal in zulke uitzonderlijke gevallen wel bijzondere aandacht moeten worden besteed aan de vraag of wel zo nauw en bewust is samengewerkt dat van medeplegen kan worden gesproken, en in het bijzonder dat en waarom de bijdrage van de verdachte van voldoende gewicht is geweest om de kwalificatie medeplegen te rechtvaardigen. 18. Client heeft met zijn handelen slechts een bijdrage verschaft die gelijk kan worden gesteld aan het verstrekken van inlichtingen en een bijdrage aan het creëren een mogelijkheid tot de oplichting van CS Factoring. Cliënt heeft met de daadwerkelijke oplichting van het bedrijf, middels het verstrekken van formulieren, het verkopen van facturen en het daarmee verkrijgen van de geldbedragen niets van doen gehad. 19. In de visie van de verdediging haalt de bijdrage van cliënt de lat van medeplegen niet. Hoewel het ontbreken van een rol in de uitvoering van het delict kan worden gecompenseerd door een grote(re) rol in de voorbereiding daarvan, moet deze rol wel van voldoende gewicht zijn om als een wezenlijke/significante bijdrage te kunnen worden gekwalificeerd. Dat cliënt een bijdrage heeft geleverd aan de oplichting van CS Factoring wordt zoals gezegd niet betwist, maar deze bijdrage dient met medeplichtigheid in verband te worden gebracht. Deze deelnemingsvorm is niet tenlastegelegd, waardoor een vrijspraak van Feit 7 dient te volgen. 20. De verdediging verzoekt uw hof dan ook om client van de oplichting van CS Factoring vrij te spreken.” Het beoordelingskader inzake ‘medeplegen’ 27. De Hoge Raad heeft vanaf 2014 in verschillende arresten algemene beschouwingen gewijd aan de deelnemingsvorm van het medeplegen. Vóór 2014 had hij al uitgemaakt dat voor de kwalificatie ‘medeplegen’ is vereist dat bij het strafbare feit ‘nauw en bewust is samengewerkt’ en dat het accent hierbij meer ligt op de samenwerking dan op de vraag wie welke handelingen heeft verricht. De vraag of aan dit vereiste is voldaan, laat zich niet in algemene zin beantwoorden en wordt in cassatie sterk gekleurd door de precieze bewijsvoering van de feitenrechter, zoals een op het medeplegen toegesneden nadere motivering. 28. De Hoge Raad heeft benadrukt dat de kwalificatie ‘medeplegen’ slechts dan gerechtvaardigd is als de bewezen verklaarde – intellectuele en/of materiële – bijdrage van de verdachte aan het delict van voldoende gewicht is. Bij de vorming van zijn oordeel of de voor medeplegen vereiste ‘nauwe en bewuste samenwerking’ zich heeft voorgedaan, kan de rechter rekening houden met onder meer de intensiteit van de samenwerking, de onderlinge taakverdeling, de rol in de voorbereiding, de uitvoering of de afhandeling van het delict en het belang van de rol van de verdachte, diens aanwezigheid op belangrijke momenten en het zich niet terugtrekken op een daartoe geëigend tijdstip. 29. Voor een bewezenverklaring van medeplegen is niet vereist dat het gewicht van de bijdrage van de verdachte gelijkwaardig is aan dat van zijn mededader(s).Alhoewel de bijdrage van de medepleger in de regel zal worden geleverd tijdens het begaan van het strafbare feit, kan zijn bijdrage ook bestaan uit verscheidene gedragingen voor, tijdens en/of na het delict. 30. Een en ander brengt mee dat wanneer het ten laste gelegde medeplegen in de kern niet bestaat uit een gezamenlijke uitvoering, maar uit gedragingen die met medeplichtigheid in verband plegen te worden gebracht, op de rechter de taak rust om ingeval hij toch tot een bewezenverklaring van het medeplegen komt, in de bewijsvoering – dus in de bewijsmiddelen en zo nodig in een afzonderlijke bewijsoverweging – dat medeplegen nauwkeurig te motiveren. 31. Bovendien kan de procesopstelling van de verdachte een rol spelen. De feitenrechter mag bij zijn bewijsoordeel in aanmerking nemen dat de verdachte voor een omstandigheid die op zichzelf of in samenhang met de verdere inhoud van de bewijsmiddelen beschouwd redengevend kan worden geacht voor het bewijs van het aan hem ten laste gelegde feit, geen aannemelijke, die redengevendheid ontzenuwende verklaring heeft gegeven. De bespreking van het derde middel 32. Het hof heeft vastgesteld dat de rol van de verdachte bij de oplichting van CS Factoring B.V. erin was gelegen (i) dat hij zijn kennis over factoring heeft overgedragen aan de [medeverdachte 2], (ii) dat hij vervolgens betrokken is gebleven bij het opzetten van de oplichtingsconstructie middels het controleren van de bij de oplichting gebruikte websites en het aanleveren van informatie voor die websites en (iii) dat hij een domeinnaam, e-mailadressen en bijbehorende wachtwoorden heeft doorgegeven aan de medeverdachten. Voor wat betreft de rol van de verdachte kent het hof verder gewicht toe aan het feit dat in zijn auto bij zijn aanhouding op 25 oktober 2016 twee computertassen zijn aangetroffen waarin documenten zaten die naar de overtuiging van het hof kunnen worden gerelateerd aan de oplichting van CS Factoring B.V.. Daarbij stond op een van deze documenten geschreven “voorbeeld factuur [verdachte]”, de voornaam van de verdachte. 33. Uit deze omstandigheden leidt het hof af dat de verdachte handelingen heeft verricht die van wezenlijk belang waren voor zowel het opzetten als het uitvoeren van de oplichting en die van zodanig gewicht zijn geweest dat zij de kwalificatie ‘medeplegen’ rechtvaardigen. De omstandigheid dat de verdachte vanaf 25 oktober 2016 gedetineerd zat en dat na die datum anderen de noodzakelijke oplichtingshandelingen hebben moeten verrichten, staat naar het oordeel van het hof gelet op het gewicht van het aandeel van de verdachte in de samenwerking tot aan het moment van zijn detentie, aan zijn rol als medepleger niet in de weg. Verder is door het hof overwogen dat de verdachte nauw en bewust heeft samengewerkt met de medeverdachten [medeverdachte 1], [medeverdachte 2] en [medeverdachte 5]. 34. Uit de vaststellingen van het hof kan worden afgeleid dat de verdachte een significante bijdrage heeft geleverd bij zowel de voorbereiding als de uitvoering van de bewezen verklaarde oplichting tot aan het moment van zijn detentie. Gelet daarop komt ’s hofs oordeel dat sprake is van ‘medeplegen’ mij niet onbegrijpelijk voor. Dit geldt tevens voor de bewezen verklaarde periode vanaf het moment dat de verdachte gedetineerd zat. Het hof heeft in dat kader immers niet onbegrijpelijk overwogen dat de bijdrage van de verdachte in de voorbereiding en uitvoering van het delict tot aan het moment van zijn detentie van voldoende gewicht was om ook vanaf het moment van zijn detentie te kunnen blijven spreken van ‘medeplegen’. De afwezigheid van enige bijdrage vanaf de detentie van de verdachte wordt door zijn rol in de voorbereiding en uitvoering tot dat moment m.i. voldoende gecompenseerd. 35. Dat, zoals de steller van het middel heeft betoogd, de verdachte een meer beperkte rol zou hebben bij de oplichting van CS Factoring B.V. dan de medeverdachten, doet aan het niet onbegrijpelijke oordeel dat sprake is van een bijdrage van voldoende gewicht niet af nu voor een bewezenverklaring van ‘medeplegen’ zoals gezegd niet is vereist dat het gewicht van de bijdrage van de verdachte gelijkwaardig is aan dat van de medeverdachten. 36. Het middel faalt. Slotsom 37. De middelen falen en kunnen naar mijn inzicht worden afgedaan met een aan artikel 81 lid 1 RO ontleende overweging. 38. Ambtshalve merk ik op dat de Hoge Raad uitspraak zal doen nadat meer dan twee jaren zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep, waarmee de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 EVRM wordt overschreden. Dit dient tot vermindering van de door het hof opgelegde gevangenisstraf te leiden. 39. Andere ambtshalve gronden die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven, heb ik niet aangetroffen. 40. Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf, tot vermindering daarvan aan de hand van de gebruikelijke maatstaf en tot verwerping van het beroep voor het overige. De procureur-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden AG