<nr>1</nr>Het procesverloop

GERECHT IN EERSTE AANLEG VAN BONAIRE, SINT EUSTATIUS EN SABA zittingsplaats Bonaire Zaaknummers: BON201900694, BON201900760, BON201900762, BON202000193, BON202000482, BON202100157 Datum uitspraak: 9 december 2025 betreffende de verzoeken op grond van artikel 3:200a e.v. van het Burgerlijk Wetboek BES tot toekenning van (een deel van) de onroerende zaken: Tras di Montana (29.000 m2) – (BON201900694 – erflater […]) Nikiboko (442 m2) - (BON201900760 – erflater […]) Zuid Nikiboko (1.445 m²) - (BON201900762 – erflater […]) Rincon (27.750 m²) - (BON202000193 – erflater […]) Nikiboko (19.820 m²) - (BON202000482 – erflater […]) Tera Kòrá (5.680 m²) en (12.270 m²) - (BON202100157 – erflater […]), alle te Bonaire, met in alle zaken als belanghebbende op grond van de wet: Het Openbaar Lichaam Bonaire, hierna: ‘het OLB’, gemachtigde: mr. T.L.H. Peeters.

<nr>1</nr>Het procesverloop Na de tussenbeschikking van 14 oktober 2025 hebben mrs. Nicolaas, Van Dijk, Van den Brink en Peeters namens hun cliënten aktes genomen. Ook is een bericht ontvangen van […]. De zaken zijn besproken ter zitting van 3 november 2025. Beschikking is bepaald op heden.

<nr>2</nr>De verdere beoordeling De bezwaren van het OLB tegen de voorgenomen deskundigenbenoeming 2.1. Ten aanzien van de tegenwerpingen van OLB tegen het voornemen tot deskundigenbenoeming verwijst het gerecht naar hetgeen daarover is overwogen in de beschikking van dit gerecht van 18 november 2025, ECLI:NL:OGEABES:2025:94. Die overwegingen gelden hier als herhaald en ingelast. De benoeming 2.2. Bij deze beschikking zal tot benoeming van een deskundige worden overgegaan. Mw. […] heeft zich in staat en bereid verklaard haar benoeming te aanvaarden. Informatie ten behoeve van de deskundige 2.3. Ten behoeve van de deskundige worden onderstaande overwegingen uit genoemde beschikking van 18 november 2025 hier ingelast (met een toevoeging na het vierde gedachtestreepje): - In deze zaken gaat het steeds om terrein waarvan in het Kadaster staat vermeld ‘Eigenaar Onbekend’, met als opmerking ‘Volgens domein in kaart gebrachte gronden staat de naam van [naam erflater]’. Volgens verzoekers behoren de terreinen tot de nalatenschap van de erflaters. - In de zaak Tras di Montañais door dhr. […], verbonden aan het Kadaster, op verzoek van het Gerecht ter zitting van 19 mei 2021 een toelichting gegeven. Hij heeft onder meer uitgelegd, samengevat, dat Bonaire in de periode 1970 tot 1980 is gekadastreerd en een verwijzingsregister heeft bijgehouden. Uit de perceelskaart blijkt of het perceel in die tijd is geregistreerd als eigendomsgrond. Als uit de perceelskaart blijkt dat er geen titel van aankomst bekend is, dan betekent dit dat men geen notariële akte heeft kunnen vinden, waaruit blijkt dat de op de perceelskaart vermelde zakelijk Gerechtigde/eigenaar, eigenaar is geworden. Men heeft dat dus niet kunnen registreren. De vermelding “Eigenaar onbekend” houdt in dat er geen titel van aankomst is gevonden die aangeeft dat de genoemde eigenaar via een notariële akte eigenaar is geworden. In het verleden was er geen Kadaster en waren er geen notarissen op Bonaire, die zaten op Curaçao. In het hele proces van kadastrering is meegenomen wie men denkt dat het bezit heeft van het perceel. - De aanduiding ‘Eigenaar onbekend’ betekent dus ‘geen notariële akte aangetroffen’. Volgens bericht van het Kadaster kent Bonaire 238 onroerende zaken met de aanduiding ‘Eigenaar onbekend’. - Eigendom kan niet alleen zijn verkregen door overschrijving van een notariële akte van levering, maar ook bijvoorbeeld bij verordening, door verjaring of door overdracht door de overheid van huurgrond. - Bij de tussenbeschikking van 10 september 2024 heeft het Gerecht alle verzoekers en belanghebbenden de gelegenheid gegeven om aanvullende gegevens met betrekking tot de gestelde eigendomsverkrijging door hun rechtsvoorgangers in het geding te brengen, in het bijzonder gegevens met betrekking tot de gestelde concessies die door het Gouvernement aan de erflaters zouden zijn verleend. Het OLB, als rechtsopvolger van het Gouvernement dat concessies verstrekte, is bij die beschikking de gelegenheid geboden zijn betwisting van het bestaan van voor deze zaken relevante concessies nader handen en voeten te geven, bijvoorbeeld door overlegging van bescheiden (lijsten) met gegevens over concessies die wél zijn verstrekt. Daarmee kon het OLB dan tevens zijn stelling onderbouwen dat het hier om terreinen gaat die geen andere eigenaar hebben en ingevolge artikel 5:24 BW aan het OLB toebehoren. - Het OLB heeft geen gegevens over verstrekte concessies overgelegd en stelt daarover niet te beschikken. De door verzoekers en belanghebbenden overgelegde archiefbescheiden zijn deels onvolledig of onduidelijk. Het OLB en partijen beschikken kennelijk ook niet over het hier mogelijk relevante Gouvernementsbesluit van 22 januari 1875. Het Hof heeft daarover in een eerdere zaak het volgende overwogen: “Het OLB heeft gedurende de hele procedure tot nu toe aangevoerd dit besluit niet te hebben gevonden. Het Hof gaat er dan ook van uit dat het OLB niet over het Besluit beschikt. Toewijzing van het verzoek is niet zinvol, omdat het OLB er niet aan zal kunnen voldoen.” - Het Gerecht acht het geraden zich door een of meer deskundige(n) te laten voorlichten over hetgeen al dan niet in de archieven is te vinden aan stukken over de rechten van de erflaters of hun rechtsopvolgers met betrekking tot de terreinen. 2.4. De verzoekende partijen zullen de kosten van de deskundige moeten voorschieten. Bij de eindbeschikking zal nader over die kosten worden beslist.

<nr>3</nr>Beslissing Het Gerecht: 3.1. gelast een deskundigenbericht door een archiefonderzoeker; 3.2. benoemt tot deskundige mevrouw […] te Curaçao, […], met bepaling dat de deskundige voor onderzoekswerkzaamheden bij het Kadaster te Bonaire onder haar verantwoordelijkheid en binnen het haar ter beschikking gestelde budget kan inschakelen mevrouw […]; 3.3. verzoekt de deskundige: I. Kennis te nemen van: Deze beschikking; J.H.W. Gravenhorst (oud-Gezaghebber van Bonaire), Geschiedkundig Overzicht der uitgifte van gronden in de Kolonie Curaçao, 1893, samengesteld naar aanleiding van het Gouvernementsbesluit d.d. 15 juli 1891 nr. 431 (samenvatting door P.P.C.H. van de Voort in: Honderd jaar codificatie in de Nederlandse Antillen, 1969, 294-296); de volledige tekst van het Geschiedkundig Overzicht is mogelijkerwijs digitaal beschikbaar; De Reactie Kadaster Bonaire op vragen Gerecht, gegeven in Akte uitlating 26 november 2025 in zaken BON202400633, BON202300589 en BON202500029; het proces-verbaal in de zaak Tras di Montaña van de zitting 19 mei 2021, houdende de toelichting gegeven door dhr. […], verbonden aan het Kadaster Bonaire; de aktes van partijen van 3 november 2025 (voor zover daarin zijn opgenomen de aanwijzingen die volgende de desbetreffende partij bestaan dat de erflater of diens rechtsopvolgers wel of juist niet eigenaar zijn geworden van het terrein). II. Kennis te nemen van de volgende archiefbescheiden

, voor zover beschikbaar in het Centraal Historisch Archief te Curaçao, en na te gaan of de erflaters of hun rechtsopvolgers en/of de desbetreffende terreinen daarin voorkomen:

Gouvernementsbesluit no. 31 van 22 januari 1875 met betrekking tot een verzoek van Julien Goeloe (en vele anderen) om gronden in eigendom te verkrijgen Gouvernementsbesluit van 30 januari 1886 nr. 68 (eigendomsverkrijging na een 5-jarige huurproef?); Gouvernementsbesluit van 15 juli 1891 nr. 431; Gouvernementsbeschikkingen (door de Gezaghebber), bijvoorbeeld 1875 eerste halfjaar; Verordening van 8/9 mei 1867, Publicatieblad nr. 4; Boekwerk Meetbrieven 1867-1874; Boekwerk ‘Meetbrieven 2de district ‘ v/m 9 mei 1872 t/m 25 juni 1908; In eigendom aangevraagde gronden’; ‘Register van concessiegronden voorkomende op de domeinkaarten van Bonaire, 1911’ (archief van het Gouvernement inv. nr. 2043); ‘Register der in concessie of in huur afgestane landsgronden op het eiland Bonaire’ (archief van het Gouvernement inv. nr. 2055), met daarin geroyeerde concessiegronden; Verordening van 10 december 1924 tot regeling van de rechten met betrekking tot onroerende goederen, die bij wijze van concessie of vergunning op Aruba of Bonaire zijn uitgegeven (P.B. 1924 no. 69). III. Kennis te (laten) nemen van de volgende archiefbescheiden, voor zover beschikbaar in het Kadaster te Bonaire, en na te gaan of de erflaters of hun rechtsopvolgers en/of de desbetreffende terreinen daarin voorkomen: Bewijzen van betaling grondbelasting; Metingsstukken van de Rooimeester; Inschrijvingen van Gouvernementsbeschikkingen en Gouvernementsbesluiten; De Concessiekaart; Het verwijzingsregister; De perceelskaarten. IV. De bevindingen neer te leggen in een schriftelijk rapport (de deskundige zal geen juridische gevolgen verbinden aan de bevindingen); V. Kopieën van de archiefbescheiden bij te voegen bij het rapport; VI. Transcripties te maken van de archiefbescheiden, voor zover handgeschreven, en deze bij te voegen bij het rapport; VII. Aan het Gerecht een digitale versie ter beschikking te stellen van het rapport. 3.4. bepaalt het door de verzoekende partij in iedere zaak te betalen voorschot op de kosten van de deskundige op USD 750, rechtstreeks te voldoen aan de deskundige binnen vier weken na heden door overboeking op haar (XCG-)bankrekening […] bij Orco Bank, Curacao; 3.5. verzoekt de griffier deze beschikking en de onder 3.3. I genoemde aktes en het daar genoemde proces-verbaal binnen twee weken na heden aan de deskundige te doen toekomen; 3.6. bepaalt dat de deskundige niet met de werkzaamheden mag beginnen voordat de volledige voorschotten aan haar zijn betaald; 3.7. bepaalt dat partijen de deskundige dienen te voorzien van de door haar opgevraagde informatie en alle benodigde medewerking aan het onderzoek dienen te verlenen; 3.8. bepaalt dat de deskundige partijen in de gelegenheid dient te stellen op het concept van haar bericht te reageren en dat de deskundige in het schriftelijk bericht moet doen blijken dat hieraan is voldaan, onder vermelding in dat bericht van de eventueel gemaakte opmerkingen en/of gedane verzoeken; 3.9. bepaalt dat de deskundige haar schriftelijk, gedagtekend en ondertekend bericht in tweevoud - en digitaal - zal inleveren ter griffie van dit gerecht binnen drie maanden na ontvangst van de voorschotten; 3.10. bepaalt dat de deskundige zich met vragen over het onderzoek kan wenden tot de rechter ([…]); 3.11. verwijst de zaak naar de oude-boedelrol van 7 april 2026 om 14.00 uur voor het nemen van een conclusie na deskundigenbericht door alle partijen; 3.12. verklaart de beslissing onder 3.4 uitvoerbaar bij voorraad; 3.13. houdt iedere verdere beslissing aan. Deze beschikking is gegeven door mr. P.E. de Kort, rechter, en is door rechter mr. R.P.P. Hoekstra op 9 december 2025 getekend en in het openbaar uitgesproken.

ECLI:NL:OGEABES:2023:10 GHvJ 3 september 2024, ECLI:NL:OGHACMB:2024:220 Het Ernest ‘Onchi’ Cohen Henriquez Fonds (https://cultuurfondscaribischgebied.com/ernest-onchi-cohen-henriquez-fonds/ ) heeft te kennen heeft gegeven een bijdrage in de kosten van het deskundigenonderzoek te willen overwegen. De website wordt binnenkort bijgewerkt met een actueel aanvraagformulier. Gemachtigden van de verzoekende partijen kunnen desgewenst in de tussentijd namens hun cliënt contact opnemen met het Cultuurfonds Caribisch Gebied via […] Verwijzingen naar deze stukken staan in de processtukken, in Van de Voort, Recht op het gebruik van domeingrond in de Nederlandse Antillen, in: Honderd Jaar Codificatie in de Nederlandse Antillen, en in G.J. van Grol, De grondpolitiek in het West-Indische domein der Generaliteit. Een historische studie, Deel I: Algemeen historische inleiding (1934), Deel II: De rechtstoestand van het grondbezit (1942) en Deel III: Register (uitgebracht 1947), in 1980 herdrukt als één uitgave (delen I-II-III) in de Antilliaanse reeks (deel VI).